TWEE GENERATIES

‘IK BEN WEL ALTIJD OP MIJN HOEDE’

Privédetectives

Tekst Bas Popkema Beeld Marcel Bakker, Jean-Pierre Jans (Foto’s van Zuidema uit 2016)

‘IK HEB ARRESTATIES MEEGEMAAKT WAARBIJ DE KOGELS OM MIJN OREN FLOTEN’

Ze jagen voor hun werk achter dieven en vreemdgangers aan. En ze verzamelen met geduld bewijsmateriaal met camera’s en speurwerk. In gesprek met privédetectives Vanessa Middelkoop (38) en Ben Zuidema (84).

Hij ziet zichzelf nog als jonge twintiger bij de benzinepomp van zijn vader staan. Ben Zuidema tankte auto’s vol, totdat er op een dag twee Duitse privédetectives stopten. ‘Ze zochten een vrachtwagen met kostbare lading die verdwenen was tussen Düsseldorf en Rotterdam. Of wij iets gezien hadden. Ik was een handige jongen en ik wist die truck met hulp van de politie terug te vinden.’

Dat klusje leverde Ben een forse som op. Zóveel dat hij dacht: dit is veel lucratiever dan pompbediende zijn. ‘In de jaren erna groeide ik in de anonimiteit uit tot privérechercheur. Totdat ik in 1976 een enorme kunstroof van 118 Picasso’s oploste. Toen lekte mijn naam uit. Sindsdien ben ik Nederlands bekendste privédetective. Daarnaast run ik een school voor detectives, waar mensen opgeleid worden in alle benodigde technieken.’

Voor Vanessa – ruim vijftig jaar na Ben gestart maar zeker geen junior meer – zag de route er heel anders uit. Zij komt uit de politiewereld, zoals tegenwoordig voor veel privédetectives geldt. ‘Bij de politie heb ik binnen allerlei specialismen gewerkt, onder meer bij de bestrijding van zware, georganiseerde criminaliteit. Mooi werk, maar het trok een zware wissel op mijn privéleven. Ik zocht ook meer afwisseling. Omdat ik altijd al ondernemend en eigenzinnig ben geweest, dacht ik: waarom niet voor mezelf beginnen? Sinds 2013 run ik mijn eigen bedrijf, De Privédetective. Samen met een collega en een team freelancers draai ik 60 tot 80 zaken per jaar. En net als Ben verzorgen we opleidingen voor privérecherche en observatietechniek.’

IN SMOKING

Terwijl Ben zich vooral richt op het oplossen van roof – van Monets tot Ferrari’s – zit Vanessa op heel andere zaken. Aan de ene kant onderzoekt ze bedrijfszaken, zoals interne diefstal of machtsmisbruik. En aan de andere kant doet ze privékwesties, van stalking tot vreemdgaan. Toch heeft hun werk één gemene deler: het gaat vaak om zaken die niet, of niet méér, door de politie worden gedaan.

Ben heeft de focus van de politie in de afgelopen decennia zien veranderen: ‘Als ik veertig jaar geleden een vrachtwagen met gestolen goed vond, kon ik de dienstdoende rechercheur zo bellen. Al stond hij in smoking klaar om uit eten te gaan, toch kwam hij meteen om de zaak rond te maken. Tegenwoordig gaat dat niet meer zo makkelijk. De politie heeft minder capaciteit en richt zich meer op drugs, moord en mensenhandel.’

Vanessa herkent het: privédetectives springen vaak in het gat dat bij de politie valt. ‘Ik merk dat de politie nog wat huiverig is voor onze sector. Dat is niet zo vreemd, want de kwaliteit wisselt sterk. Maar de rol van privédetectives groeit. We hebben echt een meerwaarde doordat we andere zaken oppakken en vaak snel met een zaak aan de slag kunnen. Soms gaat het om forse misstanden. Zoals pas, toen ik onderzoek deed naar iemand binnen de overheid die informatie lekte naar de criminaliteit.’

DOODSKIST

Hoe ziet dat werk er in de dagelijkse praktijk eigenlijk uit? Komt het ooit in de buurt van James Bond-achtige taferelen? ‘Dat niet’, zegt Vanessa lachend, ‘maar alle aspecten van het rechercheurswerk komen wel voorbij. Of je nu Willem Holleeder volgt of een overspelige partner, de techniek is hetzelfde. Soms zit je dus echt achter mensen aan of ben je in de auto aan het ‘posten’ om foto’s te maken van iemand. Soms gebruik je verborgen camera’s. Je ondervraagt mensen, maar je speurt bijvoorbeeld ook naar gegevens op een computer. Of het gevaarlijk is? Zelf kom ik eigenlijk nooit in risicovolle situaties. Maar ik ben wel altijd op m’n hoede.’

Ben heeft in zijn lange leven wel heftige situaties meegemaakt: ‘Ik ben samen met de politie bij arrestaties geweest waar de kogels om mijn oren floten. Ik heb heel veel respect voor politieagenten, want het is vaak levensgevaarlijk werk. Criminelen hebben mijn huis ook een paar keer in brand willen steken en ik heb eens een doodskist toegestuurd gekregen. Je wordt daar immuun voor, maar ik blijf voorzichtig.’

Tekst gaat verder onder de foto.

‘OF JE NU HOLLEEDER VOLGT OF EEN OVERSPELIGE PARTNER, DE METHODE IS HETZELFDE’

SLIMME SNUFJES

Het zal geen toeval zijn, maar de oudere Ben heeft minder op met innovatieve speurtechnieken dan de jongere Vanessa. ‘Ik kan zelf nog geen computer bedienen’, zegt hij. ‘Ik doe liever zaken met mensen. Ik moet het echt hebben van het face-to-facecontact. Goede informanten zijn alles voor mij: mensen die ik kan vertrouwen en die mij vertrouwen. Maar op mijn rechercheschool geven docenten natuurlijk wel les in de nieuwste technieken.’

Voor Vanessa zijn die technieken een must. ‘Als je iemand wilt observeren, kun je bijvoorbeeld veel beter een auto met een verborgen camera neerzetten dan zelf 60 uur gaan posten. Want tegenwoordig kun je gewoon op afstand, in je kantoor, meekijken. Dat is goedkoper en efficiënter: zo houd ik meer tijd over voor andere zaken. We hebben ook freelancers die specialist zijn in digitale criminaliteit, zoals hacking en fishing. Je moet zulke specialisten om je heen hebben, want de ontwikkelingen gaan razendsnel.’

BOTERHAM MET IDEALISME

Of ze hun werk uit idealisme doen? Haar motivatie is wel om de wereld een beetje mooier te maken, zegt Vanessa. ‘Ik ga echt voor het opsporen en oplossen van zaken, niet voor het geld. Je kunt ontzettend veel geld kwijt zijn aan een privédetective, maar ik heb liever dat ik een zaak betaalbaar en efficiënt oplos. Soms kies ik voor zaken die minder opleveren maar die ik gewoon graag doe.’

Zijn vrouwelijke collega is duidelijk uit het goede hout gesneden, vindt Ben. ‘Maar haar idealisme heb ik niet meer. Ik probeer altijd aan te voelen of ik een zaak kan oplossen, maar ook of er geld aan te verdienen valt. Op mijn rechercheschool houd ik mijn leerlingen voor dat ze niet vanuit idealisme moeten werken. Want dat kun je niet op je boterham smeren.’

En toch wil ook hij iets goeds plaatsen tegenover al het slechte wat hij tegenkomt: ‘Ik wil een zaak die ik eenmaal begonnen ben, tot een einde brengen. Goederen terug en daders in het hok: voor minder doe ik het niet. Uiteindelijk probeer ik eraan bij te dragen dat ons klompenlandje een stukje veiliger wordt.’

EN NOG DIT...

Wat mag je wel en juist níét?

Vanessa: ‘Allerlei stiekeme dingen die de politie wel mag, mag jij niet: afluisteren, telefoongegevens opvragen. Maar mensen volgen mag bijvoorbeeld wel, onder voorwaarden. En bij bedrijfsfraude mag je – als een firma zijn reglement op orde heeft – bijvoorbeeld computergegevens van mensen bekijken.’

Ben: ‘Je mag ook absoluut geen deals met criminelen sluiten om een zaak op te lossen. Anders word je zelf onbetrouwbaar. En vertrouwen is de kern van dit werk.’

Welke zaak is je bijgebleven?

Vanessa: ‘Een paar jaar geleden had ik een spoedzaak in België waarbij ik op zoek moest naar een jongen die was weggelopen uit een halfgesloten inrichting. Zijn moeder was terminaal ziek en maakte zich ernstig zorgen omdat hij drugsverslaafd en psychotisch was. Zo’n zaak is echt ouderwets speurwerk: zijn er banktransacties geweest, is hij ergens gezien, waar zou hij naartoe kunnen gaan? We zijn er drie dagen bovenop gedoken en hebben hem gevonden en naar z’n doodzieke moeder kunnen brengen.’

Ben: ‘In 2010 is de 32-jarige Elke Wevers spoorloos verdwenen in het Belgische Neeroeteren. Nadat de politie de zaak heeft gesloten, ben ik ermee doorgegaan. Ik denk te weten door wie ze vermoord is, maar ik moet dat nog kunnen bewijzen. Ik doe dat onbetaald en steek er veel tijd in. Het verlies van een kind is van een totaal andere orde dan de diefstal van een oldtimer – je zou het verdriet van die mensen moeten zien ...’

Deel deze pagina